Bundan b\u00f6yle ekonomi g\u00fcndemimizin en \u00f6nemli ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 i\u015fsizlik olacakt\u0131r. Zira i\u015fsizlik sorununda yeni bir evreye girdik ve y\u00fczde 10\u2019un alt\u0131nda olmas\u0131 gereken i\u015fsizlik oran\u0131 y\u00fczde 15\u2019e kadar y\u00fckselmi\u015f bulunuyor.
\n\u0130\u015fsizlik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc elbette h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6revidir. Ama bu makaleyi okuyan baz\u0131 \u00e7evrelerin \u2018\u015fimdiye kadar iktidardas\u0131n\u0131z neden \u00e7\u00f6zemediniz?\u2019 \u015feklinde yapaca\u011f\u0131 ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 yoktur. Zira T\u00fcrkiye\u2019de son on y\u0131lda ya\u015fanan menfur darbe giri\u015fimleri, ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131, b\u00f6lgesel sava\u015f ko\u015fullar\u0131, hemen her k\u0131t’ada ya\u015fanan ABD ambargosunun neden oldu\u011fu k\u00fcresel riskler hem siyasi istikrar\u0131m\u0131z\u0131 olumsuz etkiledi hem de ekonomideki yap\u0131sal reformlar\u0131 yava\u015flatt\u0131. Elbette i\u015fsizli\u011fin artmas\u0131nda bu olumsuzluklar\u0131n pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ayr\u0131ca i\u015fsizlik gibi k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ya\u015fanan, g\u00fcncel ve yap\u0131sal bir sorunla ilgili al\u0131nacak \u00f6nlemler s\u00fcrekli g\u00f6zden ge\u00e7irilmeli ve yeniden d\u00fczenlenmelidir. Ancak bu sayede art\u0131\u015f\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilir.
\nHemen ifade edelim ki; i\u015fsizlik sorununu bundan yirmi y\u0131l \u00f6nce tasarlanm\u0131\u015f ve merkezden y\u00f6netilen te\u015fvik ve destek modeliyle \u00e7\u00f6zmemiz g\u00fc\u00e7le\u015fti. \u0130ktisat politikalar\u0131 yeniden \u015fekillenirken, i\u015f ve meslek t\u00fcrleri de\u011fi\u015firken, esnek i\u015f modelleri ya\u015fama ge\u00e7erken i\u015fsizlik sorunu da bu geli\u015fmelerden etkileniyor ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc zorla\u015f\u0131yor. O halde \u00e7\u00f6z\u00fcm modelimizi g\u00fcncellemeliyiz.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan Yat\u0131r\u0131m ve \u0130stihdam Te\u015fvikleri s\u0131n\u0131rl\u0131 etkiye sahip. \u00d6rne\u011fin, sigorta ve vergi y\u00fck\u00fcn\u00fcn hatta maa\u015f\u0131n bir s\u00fcreli\u011fine devlet taraf\u0131ndan sa\u011flanmas\u0131 bile yeterli etkiyi g\u00f6stermiyor. E\u011fer al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemleri yerinde ve zaman\u0131nda alamazsak T\u00fcrkiye’nin i\u015fsizlik nedeniyle siyasi istikrars\u0131zl\u0131\u011fa s\u00fcr\u00fcklenmesi s\u00f6z konusu olabilir.
\nYap\u0131lmas\u0131 gerekenler nelerdir?
\n\u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131, kredi maliyetleri ve d\u00f6viz kurlar\u0131ndaki ani art\u0131\u015flar nedeniyle i\u015flerini k\u00fc\u00e7\u00fcltme yoluna gidiyor. \u00d6z kaynaklar\u0131n\u0131 eriten bir maliyet enflasyonuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. Her ge\u00e7en g\u00fcn sermaye gere\u011fi artt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha fazla kredi kullanmak zorunda kal\u0131yorlar. Kredi faizleri artarken sat\u0131\u015flar azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in durgunluk i\u00e7inde bor\u00e7lanma riskine girmek istemiyorlar. D\u00f6viz tevdiat hesaplar\u0131n\u0131n artmas\u0131, i\u015fletmede kullan\u0131lan \u00f6z sermayenin \u00fcretim yerine banka hesaplar\u0131na aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi. O halde kur ve faiz oranlar\u0131nda istikrar sa\u011flamadan i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fcretim ve yat\u0131r\u0131ma y\u00f6nelmesini bekleyemeyiz. Dolay\u0131s\u0131yla en ba\u015fta makro ekonomik istikrar\u0131 tesis etmemiz gerekiyor. Peki ama nas\u0131l?
\nYat\u0131r\u0131m iklimini yeniden olu\u015fturmak zorunday\u0131z…
\nAsl\u0131nda yat\u0131r\u0131m ve istihdam\u0131 \u00f6zendiren en \u00f6nemli unsur makro ekonomik istikrard\u0131r. Makro ekonomik istikrar olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece siz ne kadar te\u015fvik uygulasan\u0131z da sular durulmadan kimse yat\u0131r\u0131m yapmayacakt\u0131r. D\u00f6viz kurlar\u0131ndaki oynakl\u0131k dinmeden faiz oranlar\u0131 d\u00fc\u015fmeyecek, faiz oranlar\u0131 d\u00fc\u015fmeden ekonomide b\u00fcy\u00fcme sa\u011flanamayacak, dolay\u0131s\u0131yla istihdam hacmi artmayacakt\u0131r. O halde i\u015fsizlikle m\u00fccadelede al\u0131nmas\u0131 gereken ilk \u00f6nlem d\u00f6viz kuru istikrar\u0131d\u0131r.
\nBilindi\u011fi gibi 2001 krizi ard\u0131ndan Merkez Bankas\u0131 dalgal\u0131 kur sistemine ge\u00e7ti. Bu sistem d\u00f6viz kurlar\u0131n\u0131n m\u00fcdahale edilmeksizin piyasa taraf\u0131ndan belirlenmesini \u00f6ng\u00f6rmekteydi. Uzun d\u00f6nem i\u00e7in i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131 izlenimi veren dalgal\u0131 kur rejimi, siyasi ve ekonomik \u00e7alkant\u0131lar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde ekonomide kal\u0131c\u0131 hasarlara yol a\u00e7maktayd\u0131. Zira fiyat \u015foklar\u0131na neden olabiliyordu. Dalgal\u0131 kur rejimi ad\u0131 \u00fczerinde oynakl\u0131\u011f\u0131, belirsizli\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Tasarlanan kur rejimine g\u00f6re dalga boyunun artmas\u0131 durumunda faiz oranlar\u0131 dalga k\u0131ran olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ne var ki, bu her zaman i\u015fe yaramamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, d\u00fcnyadaki, b\u00f6lgemizdeki ve i\u00e7imizdeki etkenler nedeniyle faiz oranlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 i\u015fe yaramamaktad\u0131r. Kur art\u0131\u015f\u0131 engellenemedi\u011fi i\u00e7in enflasyon daha da artm\u0131\u015f, faiz oranlar\u0131 artsa da yurt d\u0131\u015f\u0131ndan beklenen fon ak\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015far\u0131dan fon ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme gereklidir. B\u00fcy\u00fcme olmadan sa\u011fl\u0131kl\u0131 fon ak\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015femez. Bu y\u00fczden i\u015fsizlik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kur rejiminden ge\u00e7mektedir. Makro ekonomik istikrar i\u00e7in de \u00f6yle\u2026 Zira nereden yola \u00e7\u0131karsan\u0131z \u00e7\u0131k\u0131n eninde sonunda kur rejimine tak\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z.
\nDalgal\u0131 kur rejimini kim geli\u015ftirdi?
\nD\u00fcnya\u2019ya Washington Uzla\u015fmas\u0131 yoluyla bat\u0131l\u0131 finans \u00e7evrelerinin empoze etti\u011fi kur rejimi dalgal\u0131 kur rejimidir. Bunun nedeni, t\u00fcrev piyasalar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, tahvil ve bono finansman ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131m fonlar\u0131 taraf\u0131ndan kontrol edilmesi ve derecelendirme kurulu\u015flar\u0131n\u0131n para ak\u0131m\u0131n\u0131 y\u00f6netmesidir.
\nDalgal\u0131 kur rejimi t\u00fcm\u00fcyle spek\u00fclatif ve manip\u00fclatif etkilere a\u00e7\u0131kt\u0131r. T\u00fcrkiye gibi d\u00f6viz kurlar\u0131n\u0131n faiz oranlar\u0131yla kontrol edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde, faiz oranlar\u0131n\u0131n y\u00fckselerek kaynak maliyetlerini olumsuz etkilemesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak b\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fc\u015f\u00fcrecek ve i\u015fsizli\u011fi art\u0131racakt\u0131r. Asl\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fsizlik sorununun kayna\u011f\u0131n\u0131 da \u00f6zetlemi\u015f olduk. Ancak bu sistemden \u00e7\u0131kmak san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar kolay de\u011fildir. Bat\u0131 finans kurumlar\u0131na entegre edilmi\u015f bir sistemin yeniden restorasyonu sanc\u0131l\u0131 ve y\u00f6netilmesi g\u00fc\u00e7 bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu nedenle milli ve yerli ekonomi politikas\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesi olu\u015funcaya kadar mevcut dalgal\u0131 kur rejiminde yap\u0131labilecekleri tart\u0131\u015fmak zorunday\u0131z.
\n\u0130hracata dayal\u0131 b\u00fcy\u00fcme modeli i\u015fsizli\u011fi \u00f6nlemenin en kal\u0131c\u0131 yoludur.
\nEn ba\u015fta yap\u0131lmas\u0131 gereken T\u00fcrkiye’nin ekonomik ko\u015fullar\u0131na uygun d\u00fc\u015fen reel efektif kurun belirlenmesidir. Reel efektif kurun d\u0131\u015f ticaret ve cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n giderilece\u011fi tarihsel seviyeye uygun olan % 70 oran\u0131na \u00e7\u0131palanmas\u0131 bizi kur istikrar\u0131na ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Size belki ayk\u0131r\u0131 gelebilir ama bir s\u00fcre i\u00e7in TL’nin zay\u0131f olmas\u0131 gerekiyor. \u00dclkeye ihracat ve turizm gelirleri girdik\u00e7e, faiz oranlar\u0131nda azalma e\u011filimi kendili\u011finden olu\u015facakt\u0131r. Halen ihracat\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131racak en \u00f6nemli fakt\u00f6r kur deste\u011fidir. Hen\u00fcz teknoloji ihra\u00e7 edemiyoruz. Bu y\u00fczden d\u00f6viz kurlar\u0131n\u0131n reel efektif kur dikkate al\u0131narak y\u00f6netilmesi gerekiyor. Di\u011fer taraftan bu sayede makro ekonomik k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011fa neden olan cari a\u00e7\u0131k sorununun giderilmesini de sa\u011flanacakt\u0131r. E\u011fer reel efektif kuru esas alarak hareket edersek faiz oranlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve d\u00f6vizi ihracat i\u00e7in elveri\u015fli d\u00fczeyde tutabiliriz. Bunun i\u015flem mimarisine daha sonraki yaz\u0131lar\u0131mda yer vermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in \u015fimdilik bu konuyu kapat\u0131yorum.
\nAncak, kal\u0131c\u0131 istikrar i\u00e7in b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n da azalt\u0131lmas\u0131 gereklidir. B\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 azaltman\u0131n iki yolu vard\u0131r. Ya gelirlerinizi art\u0131racak ya da harcamalar\u0131n\u0131z\u0131 k\u0131s\u0131tlayacaks\u0131n\u0131z. En do\u011frusu gelirlerinizi art\u0131rmadan \u00f6nce giderlerinizi azaltmakt\u0131r. Art\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz vergi gelirleri ekonomiden rol ve kaynak \u00e7alman\u0131za neden olacakt\u0131r. Geni\u015fleyici maliye politikalar\u0131 her zaman ekonomik krize neden olmu\u015ftur. AK Parti d\u00f6nemi mali disiplinin uzun s\u00fcre korundu\u011fu ve bu sayede ekonomide istikrar\u0131n tesis edildi\u011fi bir d\u00f6nemdir. Sosyal adalet ve gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda g\u00f6zetilen hassasiyet kamuoyundan b\u00fcy\u00fck takdir toplam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak kaynaklar\u0131n daha verimli ve ulusal rekabet g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc art\u0131racak alanlarda harcanmas\u0131 gerekiyor. Kamu harcamalar\u0131nda 2015 y\u0131l\u0131ndan sonra her y\u0131l yap\u0131lan se\u00e7imlerin de etkisiyle bu ilkelerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.
\nGelirlerimizin artmas\u0131na gelince, ihracata dayal\u0131 b\u00fcy\u00fcme modelimiz sonu\u00e7ta; i\u00e7 t\u00fcketimi de canland\u0131racak b\u00f6ylece vergi gelirleri artacakt\u0131r. Esas itibariyle Maliye politikam\u0131z\u0131n ithalattan al\u0131nan vergilerden ziyade yurt i\u00e7indeki gelir ve kurumlar vergisine, yani \u201ckazanc\u0131n vergilenmesi\u201d ne dayanmas\u0131 gerekmektedir. Bu sayede b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131klar\u0131 orta vadede sorun olmaktan \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Daha \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ekonometrik analizlerde ihracatla i\u015fsizlik oran\u0131 aras\u0131nda korelasyon tespit etmi\u015ftik. Yani ihracat artt\u0131\u011f\u0131nda i\u015fsizlik azalmaktad\u0131r. Ama d\u0131\u015f ticaret fazlas\u0131n\u0131 vermemize sadece reel efektif kurun cazibesi neden olmamal\u0131d\u0131r. Uzun vadede T\u00fcrk mallar\u0131 ucuz oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil kaliteli oldu\u011fu i\u00e7in tercih edilmelidir.
\n\u0130\u015fsizli\u011fin artmas\u0131na neden olan en \u00f6nemli etkenlerden biri de i\u015f g\u00fcc\u00fc niteli\u011findeki de\u011fi\u015fimdir. \u0130\u015f g\u00fcc\u00fc niteli\u011fini her zaman Pazar belirlemi\u015ftir. Ki\u015fi Ba\u015f\u0131 Milli Gelirimizin 3 bin dolar oldu\u011fu d\u00f6nemde ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fcr\u00fcnlerle 10 bin dolar gelirle ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fcr\u00fcnler ayn\u0131 de\u011fil. Yani harcama sepetimiz de\u011fi\u015fti. Bu ayn\u0131 zamanda \u00fcretim ve sat\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7lerinin de de\u011fi\u015fmesine neden olmu\u015ftur. \u0130\u015fte; i\u015f g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn niteli\u011fi \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerindeki bu de\u011fi\u015fime yeterince ayak uyduramad\u0131 ve \u00e7o\u011fu ithal \u00fcr\u00fcn\u00fc kullanmaya ba\u015flad\u0131k. Milli gelirimizin artmas\u0131 istihdam oran\u0131m\u0131z\u0131 ayn\u0131 h\u0131zla art\u0131rmad\u0131. Demek ki harcamalar\u0131m\u0131z daha \u00e7ok d\u0131\u015f \u00fclkelere yarad\u0131.
\nBir ba\u015fka etken i\u015f g\u00fcvencesindeki kat\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130\u015f g\u00fcvencesi elbette \u00f6nemlidir. \u00dclkemizde nitelikli yat\u0131r\u0131mlar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 emek yo\u011fun sekt\u00f6rlerde yo\u011funla\u015fma y\u00fcz\u00fcnden i\u015f\u00e7ilik giderleri hep g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde oldu. \u0130\u015fverenlerin istihdam art\u0131rmada zihinlerindeki en \u00f6nemli sorun; i\u015fler yava\u015flad\u0131\u011f\u0131nda i\u015ften \u00e7\u0131karmadaki zorluklard\u0131r.
\nFirmalar\u0131m\u0131z rekabet\u00e7i olamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in istihdam kapasitemiz artm\u0131yor. Firmalar rekabet\u00e7i olabildikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde ayakta kalabilirler. Bunun ko\u015fullar\u0131 bellidir. Maliyet avantaj\u0131, \u00fcr\u00fcn kalitesi, m\u00fc\u015fteri sadakati, yenilik\u00e7ilik, markala\u015fma\u2026 Firmalar\u0131m\u0131z\u0131n ortalama \u00f6mr\u00fc be\u015f y\u0131l. A\u00e7\u0131lan \u015firketlerin kapananlara oran\u0131 artan i\u015fsizli\u011fi \u00f6nleyemiyorsa rekabet\u00e7i firmalar\u0131m\u0131z s\u0131n\u0131rl\u0131 demektir.
\nGiri\u015fimcili\u011fi yeteri kadar desteklemiyoruz. Bug\u00fcn bir anket yap\u0131lsa gen\u00e7lerimizin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu kurumsal firmalarda \u00e7al\u0131\u015fmak ister. \u0130\u015f kurma becerisi ve iste\u011fi ne yaz\u0131k ki a\u015f\u0131lanm\u0131yor. Giri\u015fimci yeteneklerimizi ekonominin genel \u015fartlar\u0131 desteklemiyor. Krediye eri\u015fimde zorluklar bir yana kredi maliyetleri \u00e7ok y\u00fcksek. Asl\u0131nda yeni kurulan bir firmay\u0131 y\u00fcksek faizle bor\u00e7land\u0131rmak zaten yanl\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lmas\u0131 gereken, giri\u015fim sermayesi deste\u011fidir. Ama ne yaz\u0131k ki \u00fclkemizde Giri\u015fim Sermayesi Yat\u0131r\u0131m Ortakl\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctemedik. Ayr\u0131ca, ba\u015far\u0131s\u0131z firmalar y\u00fcz\u00fcnden arkadan gelenlerin cesareti k\u0131r\u0131ld\u0131. E\u011fer giri\u015fimcilerimizi e\u011fitebilirsek onlara cesaret vermi\u015f oluruz.
\nKe\u015fke i\u015f g\u00fcc\u00fc maliyetleri asgari \u00fccretten ibaret olsayd\u0131. Ama ne yaz\u0131k ki i\u015f g\u00fcc\u00fc maliyetlerimiz \u00e7ok y\u00fcksek. Maa\u015f bir yana, neredeyse bir o kadar vergi ve SGK y\u00fck\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in i\u015fverenler bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131nda eziliyor. Sat\u0131lan mal\u0131n maliyeti i\u00e7erisinde i\u015f\u00e7ilik giderleri artarken sat\u0131\u015f gelirleri artm\u0131yorsa istihdam sa\u011flamada isteksizlik olacakt\u0131r. Sigorta ve vergi destekleri bu y\u00fczden i\u015fe yaramaktad\u0131r. Ama ke\u015fke belli bir d\u00f6nem ya da b\u00f6lge i\u00e7in olmasa da mevcut \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in genel bir indirim d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse. Ku\u015fkusuz daha etkili olacakt\u0131r. Zaten var olan firmalar istihdam sa\u011flayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, bir y\u0131\u011f\u0131n b\u00fcrokrasiyle u\u011fra\u015fmak yerine genel indirim yap\u0131lmas\u0131 \u00e7ok daha isabetli olacakt\u0131r. Adil olan da budur.
\n\u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fc yerine sanayi, turizm, tar\u0131m, enerji, sa\u011fl\u0131 ve e\u011fitim gibi alanlarda b\u00fcy\u00fcmeyi hedeflemeliyiz. Elbette \u201cyat\u0131r\u0131m\u201d \u00e7ok geni\u015f bir kavram. Biz burada istihdam sa\u011flayan yat\u0131r\u0131mlardan s\u00f6z ediyoruz. \u00dclkemizde talep canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve kredi y\u00f6nlendirmesi sonucu in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Ara\u00e7 sat\u0131\u015flar\u0131 artt\u0131. Bunlar refah g\u00f6stergesi olabilir. Ancak, geldi\u011fimiz noktada ne bor\u00e7lanarak sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z konutlar ne de son model ara\u00e7lar istihdam kapasitemizi art\u0131rmad\u0131. Zira i\u015fletmeler i\u00e7in de\u011fil, t\u00fcketim mallar\u0131 i\u00e7in kaynak kulland\u0131k. Bug\u00fcn i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken; sanayi, turizm, tar\u0131m, enerji, e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6rlerini finans kurumlar\u0131yla ili\u015fkilendirecek yeni mali ara\u00e7lar geli\u015ftirmektir. Gerek ihracata gerekse i\u00e7 pazara y\u00f6nelik \u00fcr\u00fcn yelpazemizi art\u0131rmakt\u0131r.
\n\u0130stihdam te\u015fvikleriyle yat\u0131r\u0131m te\u015fviklerini b\u00f6lgesel politikalardan ay\u0131rmal\u0131y\u0131z. Yat\u0131r\u0131m yapman\u0131n b\u00f6lgesel geli\u015fmi\u015flik farl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 giderecek etkileri elbette olacakt\u0131r. Ama yat\u0131r\u0131m te\u015fviklerini sekt\u00f6rel ve b\u00f6lgesel bak\u0131mdan planlaman\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131na uygun d\u00fc\u015fmedi\u011fini de belirtmek gerekir. Zira yat\u0131r\u0131m yapabilmek i\u00e7in bilgi ve tecr\u00fcbeye gereksinim duyulmaktad\u0131r. O tecr\u00fcbe Ege ve Marmara B\u00f6lgesinde olu\u015fmu\u015f, k\u0131smen Konya, Ankara, Kayseri, Gazi Antep gibi belli ba\u015fl\u0131 illerde geli\u015fimini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki illerde tar\u0131m ve madencilik gibi do\u011fal kaynaklar\u0131n be\u015fer\u00ee servetle bulu\u015fmas\u0131 g\u00f6zetilebilir.
\nMetropollere y\u0131\u011f\u0131lma i\u015fsizlik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fclmesini zorla\u015ft\u0131ran en \u00f6nemli etkenlerden biridir. Neden daha fazla i\u015fsiz metropollerde ya\u015f\u0131yor? Metropollerde \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 daha \u00e7etin, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 a\u011f\u0131r ve hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek olmas\u0131na ra\u011fmen insanlar neden metropollerde ya\u015famaktan vazge\u00e7mezler? Bunun \u00e7ok \u00e7e\u015fitli nedenleri var. Yirmi y\u0131l \u00f6ncesi \u00fcniversitelerin b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde olmas\u0131 g\u00f6\u00e7 i\u00e7in bir neden olabilirdi. Ya da sanayi ve turizm gibi sekt\u00f6rlerin b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde topland\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6sterilebilirdi. Ancak son yirmi y\u0131lda Anadolu sath\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f y\u00fczlerce \u00fcniversite kuruldu. Buna ra\u011fmen buralardan mezun olan \u00f6\u011frenciler yine b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin yolunu tutuyor. \u0130\u015f mi bulam\u0131yor, yoksa hayal ettikleri ya\u015fam\u0131 m\u0131 Anadolu\u2019da g\u00f6remiyor? Herhalde ikincisi do\u011fru. Bu y\u00fczden bir s\u00fcre zorluklara katland\u0131ktan sonra arzulad\u0131klar\u0131 refah seviyesine metropollerde ula\u015fabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Nereden bakarsan\u0131z bak\u0131n gereksiz bir y\u0131\u011f\u0131lma var ve en k\u00fc\u00e7\u00fck krizde metropoller bundan daha \u00e7ok etkileniyor. Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc istihdam politikalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmak zorundad\u0131r.
\nT\u00fcketici ve \u00fcretici dengesi gelir politikalar\u0131n\u0131n sonucunda \u015fekillenmektedir. Yani ki\u015fi ba\u015f\u0131 milli gelirin y\u00fcksek oldu\u011fu yerler ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00e7ekim merkezidir. Buralara hem \u00fcreticiler hem de \u00e7al\u0131\u015fanlar yak\u0131n olmak ister. \u00dcreticiler a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak pazara yak\u0131n yerlere \u00fcr\u00fcn satmak isteyeceklerinden ayn\u0131 b\u00f6lgede sanayile\u015fmek isteyecektir. Yani geliri y\u00fcksek olan b\u00f6lgelerin cazibe merkezi olmalar\u0131 bu y\u00fczdendir. O zaman bir sarmalla m\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z? Kesinlikle evet. Peki bu sarmaldan nas\u0131l kurtulabiliriz? Anadolu\u2019da ki\u015fi ba\u015f\u0131 milli geliri dengelemeden b\u00f6lgesel geli\u015fmi\u015flik farklar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emeyece\u011fimiz gibi i\u015fsizlik sorununu da gideremeyiz. Yani as\u0131l sorunumuz b\u00f6lgesel gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Kamu yat\u0131r\u0131m ve sosyal harcamalar\u0131n b\u00f6lgesel gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 dengelemesi g\u00f6zetilmelidir.
\nTeknolojik yeniliklerin \u00fclkemizden do\u011fmas\u0131 veya \u00fclkemizde ticarile\u015fmesi T\u00fcrkiye’nin i\u015fsizlik sorununu k\u00f6k\u00fcnden \u00e7\u00f6zecektir. Bu nedenle teknoloji \u00fcretimine sa\u011flanacak destekler istihdam imkanlar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131raca\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Teknoloji transferi en az teknoloji \u00fcretmek kadar \u00f6nemlidir. Her yenili\u011fi T\u00fcrkiye’nin tasarlamas\u0131 elbette m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ama yenili\u011fin ticarile\u015fmesini \u00fclkemizde sa\u011flamam\u0131z halinde o yenili\u011fi mill\u00eele\u015ftirmi\u015f oluruz. Bu da istihdam kapasitemizi art\u0131r\u0131r.
\nElinde projesi olan, yeni bir i\u015f fikri olup da sermayesizlik nedeniyle te\u015febb\u00fcse ge\u00e7emeyen giri\u015fimciler daha fazla istihdam olana\u011f\u0131 sa\u011flamalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnken bunu ger\u00e7ekle\u015ftirememektedir. Riskten ka\u00e7\u0131nma nedeniyle i\u015f d\u00fcnyas\u0131na kat\u0131l\u0131m azalmakta dolay\u0131s\u0131yla i\u015fsizli\u011fi azaltacak te\u015febb\u00fcsler hayata ge\u00e7irilememektedir. Teknoloji Merkezleri ve Teknoparklarda Giri\u015fim Sermayesi Fonlar\u0131n\u0131n bir arada olmas\u0131 sa\u011flanabilir.
\nBuraya kadar temas etti\u011fimiz konular\u0131n \u00fczerinde yeni bir te\u015fvik ve destek sistemi geli\u015ftirmek gerekiyor. Bu alanda \u00e7al\u0131\u015fma arzusu ta\u015f\u0131yan, siyaset\u00e7i, akademisyen, b\u00fcrokrat ve i\u015f d\u00fcnyas\u0131 temsilcilerinden olu\u015fan kat\u0131l\u0131mc\u0131larla \u201ci\u015f ve istihdam \u00e7al\u0131\u015ftay\u0131\u201d yap\u0131larak somut kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bundan b\u00f6yle ekonomi g\u00fcndemimizin en \u00f6nemli ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 i\u015fsizlik olacakt\u0131r. Zira i\u015fsizlik sorununda yeni bir evreye girdik ve y\u00fczde 10\u2019un alt\u0131nda olmas\u0131 gereken i\u015fsizlik oran\u0131 y\u00fczde 15\u2019e kadar y\u00fckselmi\u015f bulunuyor. \u0130\u015fsizlik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc elbette h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6revidir. Ama bu makaleyi okuyan baz\u0131 \u00e7evrelerin \u2018\u015fimdiye kadar iktidardas\u0131n\u0131z neden \u00e7\u00f6zemediniz?\u2019 \u015feklinde yapaca\u011f\u0131 ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 yoktur. Zira T\u00fcrkiye\u2019de son … Okumaya devam et \u0130\u015fsizlik sorunu ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc (1)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[33],"class_list":["post-240","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar","tag-issizlik-sorunu-ve-cozumu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=240"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":242,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240\/revisions\/242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}