Ekonomik g\u00f6stergelerin de t\u0131pk\u0131 bir canl\u0131da oldu\u011fu gibi, kimi zaman ritimleri bozuluyor sonra m\u00fcdahaleyle yeniden d\u00fczeliyor. En geli\u015fmi\u015f ekonomisinden en geri kalm\u0131\u015f\u0131na kadar mutlaka denge hali bozuluyor ve yeniden kuruluyor. Hatta geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bu ritim bozukluklar\u0131 daha s\u0131k ya\u015fan\u0131yor. Zira b\u00fcy\u00fcme evresi t\u0131pk\u0131 ergenlik \u00e7a\u011f\u0131 gibi sorunlu ge\u00e7iyor. Geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerde, sert \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve ini\u015fler olmuyor. Zira yoksullu\u011fun oldu\u011fu yerde her \u015fey daha yava\u015f ilerliyor. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde de bir oturmu\u015fluk var\u2026<\/p>\n
Dolar\u0131n y\u00fckseli\u015fi \u00fczerine \u00e7ok \u015fey yaz\u0131ld\u0131, \u00e7izildi. Ben de bunun nedenleri \u00fczerine daha \u00f6nce bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015f ve vatanda\u015f\u0131n d\u00f6viz satarak dolardaki art\u0131\u015f\u0131 engelleyemeyece\u011fini ifade etmi\u015ftim. Ama bug\u00fcn yap\u0131lan de\u011ferlendirmelere bakt\u0131\u011f\u0131mda, bu art\u0131\u015f\u0131n nedenleri \u00fczerinde daha fazla durman\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
\u015eimdi sizi 7 Haziran 2015 se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131na ve T\u00fcrkiye\u2019nin koalisyon riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 o g\u00fcnlere g\u00f6t\u00fcrece\u011fim. Dolar\u0131n kopma noktas\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011fi i\u00e7in biraz sabretmeniz ve o g\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar\u0131 hat\u0131rlaman\u0131z gerekiyor.<\/p>\n
7 Haziran\u2019da, 13 y\u0131ll\u0131k aradan sonra ilk kez AK Parti\u2019nin tek ba\u015f\u0131na iktidardan d\u00fc\u015fme riski ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre koalisyon m\u00fczakereleri olduysa da sonu\u00e7 al\u0131namayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131nca se\u00e7imlerin yenilenmesine karar verildi. AK Parti i\u015fte tam bu esnada muhalefet taraf\u0131ndan dile getirilen vaatlerin se\u00e7men taraf\u0131ndan ciddiye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek benzeri vaatleri se\u00e7im beyannamesine koydu. Sak\u0131n bu s\u00f6ylediklerim \u00f6zellikle S\u00f6zc\u00fc gazetesi gibi muhalif bas\u0131n taraf\u0131ndan \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131n. Zira bu de\u011ferlendirmeden muhalefetin pespayeli\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmaz. Se\u00e7menimiz, muhalefetin vaatlerini bile AK Parti\u2019nin ger\u00e7ekle\u015ftirmesini istemi\u015ftir, o kadar.<\/p>\n
Ger\u00e7ekten de asgari \u00fccretten, emekli maa\u015flar\u0131na, kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan, \u00f6zel kesim faiz desteklerine kadar bir dizi vaat se\u00e7im beyannamesine konuldu ve ard\u0131ndan 1 Kas\u0131m se\u00e7imlerinde beklendi\u011fi gibi AK Parti yeniden tek ba\u015f\u0131na iktidara geldi.<\/p>\n
Bu vaatler, B\u00fct\u00e7e i\u00e7erisinde \u00f6nemli d\u00fczeyde y\u00fck te\u015fkil edecek ve do\u011fal olarak parasal taban\u0131 geni\u015fletecekti. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015fme sa\u011flan\u0131rken, izlenen Maliye politikas\u0131n\u0131n Para politikas\u0131na etkilerinin olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Merkez Bankas\u0131 verilerine g\u00f6re ge\u00e7en y\u0131ldan bu yana parasal geni\u015fleme yakla\u015f\u0131k %20 civar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f. BDDK verilerine g\u00f6re bankalardaki D\u00f6viz Tevdiat hesaplar\u0131nda yakla\u015f\u0131k %-6\u2019l\u0131k bir gerileme var. Yani d\u00f6viz azal\u0131rken TL \u00e7o\u011falm\u0131\u015f. Bu durumda %20 oran\u0131ndaki dolar art\u0131\u015f\u0131n\u0131 neden ba\u015fka sebeplerde ar\u0131yoruz ki? Dolar kuru 2016 ba\u015f\u0131nda 2,94 TL, y\u0131l sonunda 3,54 seviyesinde\u2026Dolardaki art\u0131\u015f oran\u0131 %20, TL\u2019deki Parasal geni\u015fleme %20\u2026<\/p>\n
TL\u2019nin bu kadar bolla\u015fmas\u0131 de\u011fer kayb\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan nedenlerin ba\u015f\u0131nda geliyor ki, Merkez Bankas\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz haftadan itibaren TL s\u0131k\u0131la\u015fmas\u0131na gidiyor. Bir taraftan repo ihalesi a\u00e7m\u0131yor, di\u011fer taraftan bankalar\u0131n kullanaca\u011f\u0131 kredi limitlerini azalt\u0131yor.<\/p>\n
Buna ra\u011fmen dolar d\u00fc\u015fmemekte \u0131srarl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ama bu seviyelerden daha fazla yukar\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda, Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n elinde spek\u00fclat\u00f6rleri durduracak daha b\u00fcy\u00fck silahlar\u0131 var. Bunlar\u0131 kullanmaktan \u00e7ekinmeyecektir.<\/p>\n
Gelelim faiz lobisinin faiz art\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki bask\u0131s\u0131na. Do\u011frudur, yat\u0131r\u0131m fonlar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 de\u011ferlendirmelerde \u201cdolardaki y\u00fckseli\u015fi ancak Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcksek oranl\u0131 faiz art\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fini\u201d ifade ediyorlar. B\u00f6ylece dolara olan talebin azalaca\u011f\u0131n\u0131 ve TL\u2019nin yeniden de\u011ferlenece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorlar. Evet, k\u0131sa vadede bu s\u00f6yledikleri olur ama uzun vadede daha b\u00fcy\u00fck deval\u00fcasyonla bo\u011fu\u015fmak zorunda kal\u0131r\u0131z. Oysa \u015fu anda bu sarmaldan kurtulmak i\u00e7in do\u011frusunu yap\u0131yoruz. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n faiz oranlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrme konusundaki bask\u0131s\u0131 k\u0131sa vadede olumsuz gibi g\u00f6r\u00fcnse de uzun vadede T\u00fcrkiye\u2019yi s\u0131cak paran\u0131n spek\u00fclatif hareketlerinden ve vurgunlar\u0131ndan koruyacakt\u0131r. Diren Erdo\u011fan, diyorum.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, faizler neden arts\u0131n ki? Bak\u0131n sizin i\u00e7in \u00e7ok ilgin\u00e7 veriler toplad\u0131m. \u00d6zellikle Ekim 2015 tarihinden itibaren TL mevduat\u0131ndaki art\u0131\u015f dikkat \u00e7ekiyor. Vatanda\u015f d\u00f6viz bozdurmu\u015f TL\u2019ye yat\u0131rm\u0131\u015f, neden? Faizler y\u00fcksek diye\u2026<\/p>\n
Oysa bize yutturulmak istenen neydi? Faizler d\u00fc\u015f\u00fck, bu y\u00fczden yabanc\u0131 fonlar belirsizlik var bahanesiyle sermayelerini geri \u00e7ekecekler. Buyursunlar \u00e7eksinler\u2026 Daha y\u00fcksek faiz veren bir yer varsa gitsinler. Gidemezler, hele bu saatten sonra bu onlara \u00e7ok pahal\u0131ya patlar. Bozdurduklar\u0131 kurdan tekrar dolar sat\u0131n almalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil\u2026 Gitseler de \u00e7ok ge\u00e7meden gelecekler.<\/p>\n
\u00d6te yandan T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00f6viz ihtiyac\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn azal\u0131yor. \u0130thalat\u0131n ihracat\u0131 kar\u015f\u0131lama oran\u0131 y\u00fckseliyor. Ayr\u0131ca, Enerji Bakan\u0131m\u0131z Berat Albayrak enerji maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc bir\u00e7ok giri\u015fimde bulundu. Di\u011fer yandan dolar talebini azaltacak \u00f6nlemler de kurumlar\u0131m\u0131z\u0131n TL\u2019ye ge\u00e7i\u015fiyle sa\u011flan\u0131yor. Elbette daha at\u0131lacak \u00e7ok ad\u0131m, al\u0131nacak \u00e7ok \u00f6nlem var. Bunlar\u0131 da birazdan payla\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z Recep Tayyip Erdo\u011fan Rusya, \u00c7in ba\u015fta olmak \u00fczere dolar d\u0131\u015f\u0131nda yerli para birimleriyle m\u00fcbadele yap\u0131lmas\u0131 konusunda Merkez Bankalar\u0131\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Bu ger\u00e7ekten y\u0131llard\u0131r dile getirdi\u011fimiz bir modeldi. \u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr dolar\u0131n h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131 sona eriyor. Ama as\u0131l darbeyi biz t\u00fcketiciler olarak vurmal\u0131y\u0131z ki, belini do\u011frultamas\u0131n.<\/p>\n
Ben verilere dayanmay\u0131 severim. BDDK verilerine g\u00f6re 188 Milyar dolar D\u00f6viz mevduat\u0131 var. Buna kar\u015f\u0131 163 Milyar dolar d\u00f6viz kredisi kulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Yani art\u0131day\u0131z. D\u00f6viz kredisi kullanmak isteyen bu saatten sonra \u00e7\u0131kar m\u0131 bilmem? Kredilerin %65\u2019i, T\u00fcrk Liras\u0131 \u00fczerinden kulland\u0131r\u0131l\u0131yor. T\u00fcketici kredilerinin %99,9\u2019u TL \u00fczerinden kulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Yani kendi param\u0131zla bor\u00e7lan\u0131yor, kendi param\u0131zla \u00f6d\u00fcyoruz. Bunu Say\u0131n Ali Babacan Kamu Bor\u00e7lanma politikas\u0131na da uyarlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Merkez Bankas\u0131\u2019nda y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri fazlas\u0131yla kar\u015f\u0131layacak varl\u0131klar var. Bu y\u00f6nde bir s\u0131k\u0131nt\u0131 yok. Dolar\u2019\u0131n TL\u2019deki bollu\u011fa tepki vermesini farkl\u0131 entrikalara ba\u011flayabiliriz. Ama ben bunun yerine ger\u00e7ek veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda milletimizi ayd\u0131nlatman\u0131n do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
Ger\u00e7ek ki\u015filerin son hafta mevduat da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ise \u015f\u00f6yle; T\u00fcrk Paras\u0131 mevduat\u0131 %59, Yabanc\u0131 Para %41 d\u00fczeyinde. Bu oran\u0131n kurlardaki gev\u015femeyle birlikte %70-%30 \u015feklinde yeniden olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m verilerin ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihini 2013 Nisan ay\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. Bunun nedeni, o tarihlerde ne \u201cGezi\u201d olaylar\u0131 ne se\u00e7im bask\u0131s\u0131 ne FET\u00d6 ne de PKK sald\u0131r\u0131lar\u0131 s\u00f6z konusuydu. Hatta IMF\u2019den kurtulman\u0131n sevincini, faiz oranlar\u0131ndaki tarihi dip seviyelerin k\u0131vanc\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yorduk. Bu noktay\u0131 milat kabul edersek daha sonraki geli\u015fmeleri daha iyi anlar\u0131z. Bu d\u00f6nemde dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda TL daha de\u011ferliydi. Bu y\u00fczden mevduat\u0131m\u0131z\u0131n %68\u2019ini T\u00fcrk Liras\u0131nda %32\u2019sini d\u00f6viz hesab\u0131nda tutuyorduk. Bug\u00fcn en k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarda dahi T\u00fcrk Liras\u0131na g\u00fcven devam ediyor. En iyiyle en k\u00f6t\u00fc aras\u0131nda %15 oran\u0131nda bir de\u011fi\u015fim s\u00f6z konusuysa bu y\u00f6netilemeyecek bir durum de\u011fildir.<\/p>\n
Peki dolarla ilgili neler yap\u0131lmal\u0131?<\/p>\n
Asl\u0131nda ekonomi y\u00f6netiminin yapmas\u0131 gereken, vatanda\u015f\u0131n tasarrufunu nas\u0131l de\u011ferlendirece\u011fini etkilemekten \u00e7ok, harcamalar\u0131n\u0131 TL olarak yapmalar\u0131 te\u015fvik etmektir. Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z d\u00fczeyinde, harcamalar\u0131m\u0131zda ithal ve l\u00fcks \u00fcr\u00fcnden ka\u00e7\u0131nmam\u0131z gerekti\u011fi konusunda \u00e7a\u011fr\u0131 da bulunulmas\u0131 hem insani hem de \u0130slami a\u00e7\u0131dan \u00e7ok yerinde olacakt\u0131r. Vatanda\u015f\u0131m\u0131z d\u00f6viz, alt\u0131n, borsa ya da kat\u0131l\u0131m hesab\u0131 a\u00e7t\u0131rarak, belki de bunlar\u0131n hepsini ayn\u0131 anda yaparak tasarruflar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek isteyebilir. Tasarruflar yat\u0131r\u0131mlar\u0131m\u0131z i\u00e7in kaynak te\u015fkil etti\u011fine g\u00f6re, ekonomik sistem i\u00e7ine giren ne kadar tasarruf arac\u0131 varsa kabul\u00fcm\u00fczd\u00fcr.<\/p>\n
T\u00fcrk Paras\u0131n\u0131n kanunla korunamayaca\u011f\u0131n\u0131 rahmetli \u00d6zal bize \u00f6\u011fretmi\u015fti. \u00dcr\u00fcnleriniz d\u00fcnyaca tan\u0131n\u0131r ve rekabet edebilir d\u00fczeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Paran\u0131z\u0131n de\u011ferini ger\u00e7ek anlamda koruyabilirsiniz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcketti\u011fimiz \u00fcr\u00fcnlerin y\u00fczde y\u00fcz yerli olmas\u0131n\u0131 bekleyemeyiz. Ama bunlar\u0131n i\u00e7indeki yerli oran\u0131n\u0131 art\u0131rabiliriz.<\/p>\n
Y\u0131llar \u00f6nce Bilgisayar \u015firketi y\u00f6neticisi \u201cBiz de yerli bilgisayar \u00fcretimi i\u00e7in baz\u0131 ad\u0131mlar at\u0131yoruz.\u201d dedi\u011finde, sevinerek bu ad\u0131m\u0131n ne oldu\u011funu sormu\u015ftum. \u0130\u015fe karton ambalaj\u0131yla ba\u015flad\u0131k demi\u015fti. Mesele herkesin bu i\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ya da t\u00fcketim k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle hareket etmesi.<\/p>\n
T\u00fcketici kredisi al\u0131rken %99,9 yerli para cinsinden bor\u00e7lan\u0131yoruz, bununla harcama yaparken %99,9 ithal \u00fcr\u00fcn al\u0131yoruz. De\u011fi\u015fen nedir biliyor musunuz? D\u00f6vizle bor\u00e7lanan sizin yerinize bankan\u0131n olmas\u0131. Zira bu \u00fcr\u00fcn i\u00e7in illa d\u00f6viz bulunacak!<\/p>\n
T\u00fcketim harcamalar\u0131nda ithal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu \u00fclkelerde d\u00f6viz oynakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n giderilememesi, ister istemez as\u0131l soruna odaklanmam\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor. Bunun yerine Merkez Bankas\u0131 m\u00fcdahalelerinden medet ummam\u0131za neden oluyor. Ama bunun sonu yok. Hi\u00e7bir ekonomi doktrini, para politikas\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na kur istikrar\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmez. O halde daha k\u00f6kl\u00fc tedbirlere ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u201cyerli para, yerli mal\u201d slogan\u0131n \u00e7evresinde bir t\u00fcketim k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturmam\u0131z geliyor.<\/p>\n
Kamu harcamalar\u0131nda yerli \u00fcr\u00fcn tercihinin daha \u00e7ok te\u015fvik edilmesi gerekiyor. Kamuya al\u0131nan l\u00fcks ara\u00e7lar\u0131n yerli olanlarla de\u011fi\u015ftirilmesi inan\u0131n \u00e7ok g\u00fczel bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olabilir. Bunu \u00f6zel sekt\u00f6r de pek\u00e2l\u00e2 yapabilir. Ben do\u011frudan bir markay\u0131 ya da \u00fclkeyi hedef almak istemiyorum. Bunun yerine l\u00fcksten ve israftan ka\u00e7\u0131nmam\u0131z gerekti\u011fini vurguluyorum. Bu sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda \u00fclkemizin tasarruf oranlar\u0131 y\u00fckselecek, daha d\u00fc\u015f\u00fck ve uzun vadeli kredi imkanlar\u0131 do\u011facak ve bunun sonucunda rekabet\u00e7i bir \u00fclke olarak refah d\u00fczeyimiz artacakt\u0131r. \u00dcstelik refah d\u00fczeyimizdeki bu art\u0131\u015f\u0131 ne y\u00fckselen kurlar ne enflasyon ne de faiz oranlar\u0131ndaki art\u0131\u015f elimizden geri alamayacakt\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fru paradigma budur\u2026<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ekonomik g\u00f6stergelerin de t\u0131pk\u0131 bir canl\u0131da oldu\u011fu gibi, kimi zaman ritimleri bozuluyor sonra m\u00fcdahaleyle yeniden d\u00fczeliyor. En geli\u015fmi\u015f ekonomisinden en geri kalm\u0131\u015f\u0131na kadar mutlaka denge hali bozuluyor ve yeniden kuruluyor. Hatta geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bu ritim bozukluklar\u0131 daha s\u0131k ya\u015fan\u0131yor. Zira b\u00fcy\u00fcme evresi t\u0131pk\u0131 ergenlik \u00e7a\u011f\u0131 gibi sorunlu ge\u00e7iyor. Geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerde, sert \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve … Okumaya devam et TL bollu\u011fu dolar k\u0131tl\u0131\u011f\u0131<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[30,29],"class_list":["post-226","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yazilar","tag-dolar-kitligi","tag-tl-bollugu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=226"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":227,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226\/revisions\/227"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasanfehmikinay.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}